IBS चे प्रकार कोणते? (Diarrhea, Constipation, Mixed)

 

IBS चे प्रकार कोणते? (Diarrhea, Constipation, Mixed) 

आजकाल अनेक लोकांना वारंवार पोटात दुखणे, जुलाब, बद्धकोष्ठता किंवा पोट साफ न होण्याची तक्रार असते. ही लक्षणे IBS (Irritable Bowel Syndrome) ची असू शकतात. आयुर्वेदामध्ये याला प्रामुख्याने ग्रहणी रोग असे म्हटले जाते.

या लेखामध्ये आपण IBS चे प्रकार, त्यांची लक्षणे, आधुनिक व आयुर्वेदिक दृष्टीकोन आणि उपचार समजून घेणार आहोत.


IBS म्हणजे काय?

IBS हा पचनसंस्थेचा कार्यात्मक (Functional) विकार आहे. यात आतड्यांमध्ये रचना बदल नसतो, पण कार्यात बिघाड होतो.

मुख्य लक्षणे:

  • पोटदुखी

  • पोट फुगणे

  • वारंवार जुलाब किंवा बद्धकोष्ठता

  • अपूर्ण शौचाची भावना

IBS चे 3 मुख्य प्रकार

1️⃣ IBS-D (Diarrhea Predominant IBS)

या प्रकारात रुग्णाला मुख्यतः वारंवार जुलाब होतात.

लक्षणे:

  • दिवसातून अनेक वेळा सैल शौच

  • अचानक शौचाची तीव्र भावना

  • पोटात कुरकुर

  • ताण वाढल्यावर लक्षणे वाढणे

आधुनिक कारणे:

  • Gut-Brain Axis मध्ये असंतुलन

  • ताणतणाव

  • विशिष्ट अन्न सहन न होणे

आयुर्वेदिक दृष्टीकोन:

हा प्रकार प्रामुख्याने पित्तप्रधान ग्रहणी मानला जातो.
अग्निमांद्य व पित्तदोष वाढल्याने जुलाब होतात.

2️⃣ IBS-C (Constipation Predominant IBS)

या प्रकारात मुख्य समस्या बद्धकोष्ठता असते.

लक्षणे:

  • 2-3 दिवस शौच न होणे

  • कडक व कोरडे शौच

  • पोट फुगणे

  • शौचानंतरही समाधान न वाटणे

आधुनिक कारणे:

  • कमी फायबरयुक्त आहार

  • कमी पाणी पिणे

  • शारीरिक हालचालींचा अभाव

आयुर्वेदिक दृष्टीकोन:

हा प्रकार वातप्रधान ग्रहणी म्हणून ओळखला जातो.
वातदोष वाढल्यामुळे कोरडेपणा व शौच अडथळा निर्माण होतो.

3️⃣ IBS-M (Mixed Type IBS)

या प्रकारात जुलाब व बद्धकोष्ठता दोन्ही आलटून-पालटून होतात.

लक्षणे:

  • काही दिवस जुलाब, काही दिवस बद्धकोष्ठता

  • पोटात सतत अस्वस्थता

  • मानसिक ताणामुळे लक्षणे वाढणे

आयुर्वेदिक दृष्टीकोन:

हा प्रकार वात-पित्त मिश्र ग्रहणी मानला जातो.
अग्नि अस्थिर असल्याने कधी जुलाब तर कधी बद्धकोष्ठता होते.

IBS का वाढतो?

  • जास्त ताणतणाव

  • अनियमित आहार

  • जंक फूड

  • झोपेची कमतरता

  • अँटिबायोटिक्सचा अति वापर

आयुर्वेदिक उपचार पद्धती

IBS चा उपचार फक्त लक्षणांवर नाही तर अग्नि सुधारण्यावर आधारित असतो.

उपाय:

✔ दीपक-पाचक औषधे
✔ दोषानुसार उपचार
✔ पचन सुधारक आहार
✔ ताण कमी करण्यासाठी योग व प्राणायाम
✔ आवश्यक असल्यास पंचकर्म

IBS हा जीवघेणा रोग नाही, पण जीवनमानावर मोठा परिणाम करतो. योग्य आहार, जीवनशैली सुधारणा आणि आयुर्वेदिक उपचारांनी IBS पूर्णपणे नियंत्रणात येऊ शकतो.

जर आपल्याला वारंवार पोटाच्या समस्या असतील तर योग्य सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

Dr. Shridhar Pawar
Arogyavel Ayurved Clinic, Satara
Mob: 9404405706 / 7784845005






टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

पंचकर्माचे फायदे: आयुर्वेदिक डिटॉक्स आणि आरोग्याची गुरुकिल्ली 🌿

इमेज
  पंचकर्माचे फायदे: आयुर्वेदिक डिटॉक्स आणि आरोग्याची गुरुकिल्ली 🌿   पंचकर्म ही आयुर्वेदामधील एक अत्यंत प्रभावी आणि पूर्णपणे शरीर, मन आणि आत्म्याची शुद्धी करणारी चिकित्सा पद्धत आहे. यामुळे शरीरातील विषारी पदार्थ (आमा) बाहेर फेकले जातात आणि शरीराचे संतुलन पुनर्संचयित होते. यामुळे आरोग्यात सुधारणा होऊन समग्र कल्याण प्राप्त होते.   पंचकर्माचे फायदे:  1. शरीराची सखोल शुद्धी 🧘‍♀️      पंचकर्माद्वारे शरीरात जमलेले विषारी पदार्थ (आम) बाहेर फेकले जातात. यामुळे शरीराच्या सर्व स्तरांवर शुद्धी होऊन आरोग्यात सुधारणा होते.   2. रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणे 💪      पंचकर्मामुळे शरीरातील त्रिदोष (वात, पित्त, कफ) संतुलित होतात आणि रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते.   3. पाचनशक्ती आणि चयापचय सुधारणे 🍃      पंचकर्मातील विरेचन आणि बस्ती या चिकित्सांमुळे पाचनशक्ती सुधारते आणि चयापचय प्रक्रिया संतुलित होते.   4. ताण-तणाव कमी करणे आणि मानसिक शांती मिळवणे 🧠       शिरोधारा (कपाळावर...
अधिक वाचा

रक्तमोक्षण पंचकर्म: आयुर्वेदातील रक्तशुद्धीकरणाची प्रभावी पद्धत

इमेज
आयुर्वेदात पंचकर्म चिकित्सा शरीरातील दोष आणि विषारी पदार्थ काढून टाकण्यासाठी प्रभावी आहे. पंचकर्मातील एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे रक्तमोक्षण . हे एक असे उपचार आहे ज्यामुळे रक्तशुद्धीकरण करून शरीरातील विकार दूर केले जातात. रक्तमोक्षणामुळे त्वचाविकार, संधिवात, आणि पित्ताशी संबंधित विकारांवर प्रभावी उपचार केला जातो. चला तर मग जाणून घेऊया रक्तमोक्षण पंचकर्माचे महत्त्व, फायदे आणि प्रक्रिया. रक्तमोक्षण म्हणजे काय? रक्तमोक्षण हा पंचकर्मातील एक महत्त्वाचा भाग आहे. या प्रक्रियेत शरीरातील दूषित रक्त बाहेर काढले जाते, ज्यामुळे शरीरातील दोषांचे (विशेषतः पित्त आणि रक्तज विकार) शुद्धीकरण होते. रक्तमोक्षणासाठी विविध पद्धती वापरल्या जातात, जसे की शृंग - कपिंग थेरपी ( सिंंगाचा वापर), जलौका (जळू), किंवा सुईद्वारे रक्त काढणे. या पद्धतीने शरीरातील दूषित रक्त बाहेर काढून नवीन रक्ताची निर्मिती होते आणि विविध विकारांवर उपचार केला जातो. रक्तमोक्षण पंचकर्माचे फायदे रक्तशुद्धीकरण : रक्तमोक्षणामुळे दूषित रक्त बाहेर काढले जाते आणि शरीरात शुद्ध रक्ताचा प्रवाह सुरू होतो. यामुळे त्वचेवरील विकार, पित्ती, आणि अन्य रक्तवि...
अधिक वाचा

शीतपित्त: आयुर्वेदातील दृष्टिकोन

इमेज
 शीतपित्त हा एक सामान्य त्वचारोग आहे ज्यामध्ये त्वचेवर खाज येणारे चट्टे किंवा फोड तयार होतात. याला आधुनिक वैद्यकात "अर्तिकेरिया" (हायव्ह्ज) असे म्हटले जाते. आयुर्वेदात शीतपित्त हा दोषांमध्ये झालेल्या असंतुलनामुळे होतो, विशेषतः वात आणि कफ यांचे असमतोल आणि रकत (रक्त) धातूतील असंतुलन या विकारास कारणीभूत ठरतात. आयुर्वेद शीतपित्तावर शारीरिक तसेच मानसिक उपचार पद्धतींचा वापर करतो, ज्यामुळे शरीराच्या मूळ दोषांचे संतुलन पुन्हा मिळवता येते. शीतपित्ताचे कारणे  आयुर्वेदानुसार, शीतपित्ताचे मुख्य कारण वात आणि कफ दोषांचे विकार आहेत. यामध्ये खालील कारणे समाविष्ट होतात: - अयोग्य आहार आणि जीवनशैली: अतिशीत किंवा अतिगरम पदार्थांचे सेवन, असमय आहार किंवा अधिक प्रमाणात फास्ट फूड खाणे. - धूलकण, फुलांचा पराग, विशिष्ट खाद्यपदार्थ, औषधे इत्यादींमुळे होणारी अ‍ॅलर्जी. - मानसिक ताणतणाव: दीर्घकालीन मानसिक तणाव आणि चिंता यामुळे शरीरातील दोष बिघडतात. - ऋतु अनुकूलता: अत्यधिक उष्णता, थंडी, किंवा हवामानातील बदलामुळे दोष असंतुलित होतात. शीतपित्ताची लक्षणे शीतपित्तात शरीराच्या विविध भागांवर लालसर, फुगलेले आणि खाज...
अधिक वाचा